Ga naar de inhoud

AI-verordening: wat staat erin en wat betekent het?

De AI-verordening in gewone taal: wat de wet regelt, de risicocategorieën, wat wanneer geldt en wat het betekent voor een gewoon bedrijf.

De AI-verordening is een Europese wet die regels stelt aan het in de handel brengen en het gebruik van AI-systemen. Hoe strenger de regels, hoe hoger het risico van de toepassing. De meeste bedrijven gebruiken AI als gebruiker, en voor hen gelden vooral de regel over AI-geletterdheid en, bij bepaalde toepassingen, extra plichten.

Stel: je bedrijf gebruikt een chatbot voor klantmails en overweegt een tool die sollicitaties voorsorteert. Valt dat onder de wet? En wat moet je dan doen? Deze pagina legt de opbouw uit, op basis van de teksten van de wet zelf.

Wat regelt de wet?

De AI-verordening is Verordening (EU) 2024/1689. De regels gelden rechtstreeks in elke EU-lidstaat. Artikel 2 noemt wie eronder valt, onder meer:

  • aanbieders die AI-systemen in de EU in de handel brengen of in gebruik stellen;
  • gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen die in de EU gevestigd zijn.

Twee begrippen helpen:

  • Een aanbieder ontwikkelt een AI-systeem of laat het ontwikkelen en brengt het in de handel of stelt het in gebruik onder eigen naam of merk.
  • Een gebruiksverantwoordelijke gebruikt een AI-systeem onder eigen verantwoordelijkheid. Is het gebruik een persoonlijke niet-beroepsactiviteit, dan telt het niet.

De meeste bedrijven zijn gebruiksverantwoordelijke. Ze kopen of gebruiken een tool van een ander.

De wet werkt met risico. De omschrijving in de tekst: risico is de combinatie van de kans op schade en de ernst van die schade. Daarom zijn er categorieën.

De risicocategorieën

Verboden praktijken (artikel 5)

Een aantal toepassingen is verboden. Voorbeelden uit de tekst zijn systemen die mensen misleidend manipuleren en systemen die emoties van mensen op de werkplek en in het onderwijs afleiden. Voor die laatste geldt een uitzondering voor medische of veiligheidsredenen.

De omnibus voegt twee verboden toe. Het eerste gaat over AI-systemen die realistische beelden, video's, audio of soortgelijk materiaal maken of bewerken van de intieme delen van een herkenbaar persoon, of van een herkenbaar persoon die seksuele handelingen verricht, zonder diens toestemming. Die toestemming moet vrij gegeven, specifiek, geïnformeerd, ondubbelzinnig en uitdrukkelijk zijn. Een bewerking waarbij er niet meer van de intieme delen te zien is dan eerst, of waarbij de aard van de afgebeelde seksuele handelingen niet verandert, telt voor het eerste verbod niet als bewerking. Het tweede gaat over AI-systemen die materiaal van seksueel misbruik van kinderen maken of bewerken, op een smalle uitzondering in het nationale recht na. Voor aanbieders geldt het verbod als het systeem daarvoor bedoeld is of dit zonder goede waarborgen gemakkelijk mogelijk maakt; voor gebruikers als ze het systeem daarvoor inzetten. Daarvoor staat in de omnibus een startdatum van 2 december 2026.

Hoog risico (artikel 6 en bijlage III)

Systemen met een hoog risico staan op een lijst. Bijlage III van de wet noemt onder meer AI voor werkgelegenheid en personeelsbeheer, bijvoorbeeld AI die sollicitaties analyseert en filtert of kandidaten beoordeelt. Ook besluiten over de voorwaarden van een arbeidsrelatie vallen daaronder.

Voor gebruikers van zulke systemen noemt artikel 26 onder meer:

  • het systeem gebruiken volgens de gebruiksaanwijzing;
  • menselijk toezicht beleggen bij mensen met de nodige bekwaamheid, opleiding en autoriteit;
  • als werkgever de werknemersvertegenwoordigers en betrokken werknemers vooraf informeren dat het systeem op de werkplek wordt gebruikt.

Een vacaturetekst laten schrijven door een chatbot staat niet op die lijst.

Transparantie (artikel 50)

Artikel 50 stelt regels voor bepaalde systemen:

  • Een AI-systeem dat direct met mensen communiceert, moet zo ontworpen zijn dat mensen weten dat ze met AI praten, tenzij dat duidelijk is. Die plicht ligt bij de aanbieder.
  • Gebruiksverantwoordelijken van een AI-systeem dat een deepfake maakt, maken bekend dat de content kunstmatig is gegenereerd of gemanipuleerd. Dat geldt niet als de wet het gebruik toestaat om strafbare feiten op te sporen, te voorkomen, te onderzoeken of te vervolgen.
  • Aanbieders van systemen die synthetische audio, beeld, video of tekst maken, zorgen dat de uitvoer machineleesbaar is gemarkeerd.

Voor hoeveel gewone teksten dit geldt voor jou als gebruiker, hangt van je toepassing af. Lees de tekst van artikel 50 voor je specifieke geval.

Drie voorbeelden uit het werk

  • Een chatbot voor teksten en mails. Je bedrijf is gebruiksverantwoordelijke. Het artikel over AI-geletterdheid geldt voor jou. De transparantieplicht voor chatbots die direct met mensen praten ligt bij de aanbieder van het systeem.
  • Een tool die sollicitaties filtert. Dit staat in bijlage III als hoog risico. De regels voor gebruikers, zoals menselijk toezicht en het informeren van werknemers, gelden volgens de omnibus vanaf 2 december 2027.
  • Een camerasysteem dat emoties van medewerkers afleidt. Dit valt onder het verbod op het afleiden van emoties op de werkplek, behalve bij medische of veiligheidsredenen.

Wat geldt wanneer?

Dit staat in de teksten:

  • 2 februari 2025: hoofdstuk I en II van de wet gelden, waaronder de verboden in artikel 5 en de regel over AI-geletterdheid in artikel 4.
  • 2 augustus 2026: de wet is van toepassing, voor zover niet anders bepaald (artikel 113).
  • 2 december 2026: de twee nieuwe verboden uit de omnibus. Aanbieders van systemen die synthetische inhoud maken en vóór 2 augustus 2026 op de markt waren, moeten uiterlijk dan artikel 50 lid 2 naleven (artikel 111 lid 4).
  • 2 december 2027: de regels voor hoog-risicosystemen van bijlage III, zoals AI voor werving en selectie.
  • 2 augustus 2028: de regels voor hoog-risicosystemen uit bijlage I (producten met veiligheidscomponent).

De omnibus is gepubliceerd op 24 juli 2026 en treedt op de derde dag erna in werking, dus op 27 juli 2026.

Wat betekent dit voor een gewoon bedrijf?

Voor de meeste bedrijven komt het neer op drie vragen:

  1. Welke AI gebruiken we? Maak een lijst, ook van tools die medewerkers zelf gebruiken.
  2. Valt iets op de lijst met verboden of hoog-risicotoepassingen? Zo ja, dan gelden aparte regels. Denk aan AI die sollicitanten beoordeelt of emoties van medewerkers aflezt.
  3. Nemen we maatregelen voor AI-geletterdheid? Dat geldt voor elke organisatie die AI-systemen beroepsmatig gebruikt, ook als het om een gewone chatbot gaat. Het gaat om je personeel en om anderen die namens je organisatie met die systemen werken.

Het nieuwe artikel 4 zegt dat je maatregelen neemt om de AI-geletterdheid van je personeel te ondersteunen. Een bepaald niveau hoeft niet gewaarborgd te worden. De wet schrijft geen certificaat voor. Een training met toets en overzicht helpt je wel om te laten zien welke maatregel je nam.

Moet je zeker weten of jouw toepassing onder een bepaalde categorie valt, vraag dan advies aan een jurist. Deze pagina is algemene uitleg en geen juridisch advies.

Verder lezen

Wil je de basis voor je team regelen? Bekijk de online training AI-geletterdheid voor medewerkers. De training behandelt onder meer de AI-verordening, privacy en afspraken in je organisatie.

Bronnen

  • Verordening (EU) 2024/1689 (AI-verordening), artikelen 2, 3, 4, 5, 6, 26, 50 en 113 en bijlage III punt 4: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1689/oj/nld
  • Verordening (EU) 2026/1744 (Digitale omnibus inzake AI), artikel 1 punt 5 (artikel 4), punt 7 (artikel 5), artikel 111 lid 4 en artikel 113: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2026/1744/oj/nld

Veelgestelde vragen

Wat is de AI-verordening?

De AI-verordening is een Europese wet over het gebruik van AI. Het officiële nummer is Verordening (EU) 2024/1689. De regels gelden direct in alle EU-landen en bestaan uit verboden praktijken, regels voor hoog-risicosystemen en transparantieregels.

Voor wie geldt de AI-verordening?

Voor aanbieders die AI-systemen in de EU in de handel brengen en voor gebruiksverantwoordelijken die in de EU gevestigd zijn. Een gebruiksverantwoordelijke is een organisatie die een AI-systeem onder eigen verantwoordelijkheid gebruikt. Een bedrijf dat een chatbot voor het werk gebruikt, kan dus onder de wet vallen.

Wat zijn de risicocategorieën?

De wet kent verboden praktijken, systemen met een hoog risico en systemen met transparantieverplichtingen. Een hoog risico hebben bijvoorbeeld systemen voor het filteren van sollicitaties. Voor een gewone chatbot gelden vooral de transparantieregels voor de aanbieder.

Sinds wanneer geldt de AI-verordening?

De hoofdregel is dat de verordening geldt vanaf 2 augustus 2026. Voor de verboden praktijken en de regels over AI-geletterdheid gold al 2 februari 2025. Voor hoog-risicosystemen op de lijst in bijlage III stelt de omnibus een latere datum: 2 december 2027.

Wat moet een gewoon bedrijf met de AI-verordening?

Eerst weten welke AI-systemen je gebruikt en waarvoor. Daarna kijk je of een toepassing verboden is of een hoog risico heeft. Gebruikt je organisatie AI-systemen beroepsmatig, dan neem je maatregelen om de AI-geletterdheid te ondersteunen van je personeel en van anderen die namens je organisatie met die systemen werken.

Aan de slag met je team

Een korte online training met eindtoets en certificaat, en een overzicht voor de werkgever.

Lees ook: Wat is AI-geletterdheid, AI-cursus voor medewerkers, ChatGPT en AI voor beginners, Prompten leren, AI in het onderwijs, AI in de zorg.