Ga naar de inhoud

AI-geletterdheid: wat is het en wat vraagt de wet?

Wat AI-geletterdheid is, wat artikel 4 van de AI-verordening van werkgevers vraagt en hoe je het aanpakt in vier stappen. Zonder jargon.

AI-geletterdheid is dat je als medewerker weet wat AI kan, wat het niet kan en hoe je het veilig gebruikt. De AI-verordening vraagt organisaties om maatregelen te nemen die dit bij hun mensen ondersteunen. Een certificaat of een vast niveau schrijft de wet niet voor.

Stel: je team gebruikt al maanden een chatbot voor mails en offertes. Niemand heeft het officieel ingevoerd, niemand heeft er afspraken over gemaakt. Dan is de vraag: weet iedereen wat wel en niet in zo'n tool mag? Daar gaat AI-geletterdheid over.

Wat is AI-geletterdheid?

De AI-verordening (Verordening (EU) 2024/1689) geeft een omschrijving. AI-geletterdheid zijn de vaardigheden, kennis en begrip waarmee organisaties en betrokken personen geïnformeerd AI-systemen kunnen inzetten. Ze worden zich ook bewuster van de kansen en risico's van AI en van de schade die AI kan veroorzaken.

In gewone woorden: je snapt in grote lijnen hoe AI werkt, je weet wat je er wel en niet aan toevertrouwt, en je controleert wat eruit komt.

Dat zijn meer dan alleen technische vaardigheden. Het gaat ook om:

  • weten dat een chatbot fouten kan maken en dingen kan verzinnen;
  • weten welke gegevens je niet in een AI-tool zet;
  • weten wanneer een mens moet meekijken;
  • weten bij wie je terecht kunt met vragen of fouten.

Wat vraagt de wet?

Artikel 4 van de AI-verordening gaat over AI-geletterdheid. De tekst is aangepast door de Digitale omnibus inzake AI (Verordening (EU) 2026/1744), gepubliceerd op 24 juli 2026.

Volgens de nieuwe tekst nemen aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen maatregelen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid van hun personeel te ondersteunen. Dat geldt ook voor andere personen die namens hen AI-systemen gebruiken. Daarbij houden ze rekening met:

  • de technische kennis, ervaring, opleiding en scholing van die mensen;
  • de context waarin de AI-systemen worden gebruikt;
  • de personen of groepen ten aanzien van wie het AI-systeem wordt gebruikt.

De tekst zegt er ook bij dat dit niet inhoudt dat een bepaald niveau van AI-geletterdheid gewaarborgd moet worden. Een certificaat noemt de tekst niet.

De oude tekst van artikel 4 sprak nog van maatregelen om zoveel als mogelijk te zorgen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid. Die zin is vervangen.

Wat is een gebruiksverantwoordelijke? Volgens de verordening is dat een organisatie die een AI-systeem onder eigen verantwoordelijkheid gebruikt. Gebruikt jouw bedrijf een AI-chatbot voor het werk, dan val je daar in principe onder. Gebruik je een systeem alleen in een persoonlijke niet-beroepsactiviteit, dan niet.

Wat doen de overheid en de EU?

Het nieuwe artikel 4 zegt ook dat de Europese Commissie en de lidstaten organisaties ondersteunen, vooral kleine en middelgrote bedrijven. De Commissie publiceert praktische voorbeelden van hoe je de verplichting kunt naleven. De AI-board doet aanbevelingen voor de bevordering van AI-geletterdheid.

Wat betekent dit voor jouw organisatie?

De wet geeft geen lijstje. Je kiest zelf passende maatregelen, afhankelijk van wie je mensen zijn en welke AI je gebruikt. Een kleine organisatie die alleen een chatbot gebruikt voor teksten, heeft andere behoeften dan een organisatie die AI inzet bij het beoordelen van sollicitanten.

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) heeft hier een handreiking over geschreven, Verder bouwen aan AI-geletterdheid (oktober 2025). Let op: dit document is van vóór de omnibus en verwijst nog naar de oude tekst van artikel 4. De aanpak is nog steeds bruikbaar. De AP schrijft dat AI-geletterdheid niet alleen geldt voor AI-systemen met een hoog risico, maar voor alle AI-systemen.

De AP noemt ook dat er geen verplichting is om het niveau per persoon te meten of om certificeringen te halen.

Aanpak in vier stappen

De AP beschrijft een actieplan in vier stappen.

Stap 1 Identificeren

Weet welke AI-systemen jullie gebruiken, waarvoor, door wie en met welke risico's. Maak een lijst. Neem ook tools mee die medewerkers zelf zijn gaan gebruiken. Kijk ook naar de kennis en ervaring die je mensen al hebben.

Stap 2 Doel bepalen

Bepaal wat je wilt bereiken en wat het eerst aandacht nodig heeft. Wijs iemand aan die verantwoordelijk is. Zorg dat medewerkers weten bij wie ze met vragen terechtkunnen en dat het veilig is om fouten te melden.

Stap 3 Uitvoeren

Zet de maatregelen in gang. Denk aan training, afspraken over het gebruik van AI en openheid over hoe je AI gebruikt. Houd bij wat je doet.

Stap 4 Evalueren

Kijk regelmatig of de maatregelen werken en of de doelen gehaald worden. De AP noemt AI-geletterdheid geen einddoel, maar een constant proces. Pas aan waar nodig.

Training, afspraken en documentatie

Er zijn drie dingen die in elke organisatie helpen:

  1. Training: een korte training waarin medewerkers leren hoe AI werkt, hoe je een goede opdracht geeft, hoe je de uitkomst controleert en wat je niet in AI-tools zet.
  2. Afspraken: één pagina met regels voor het team, bijvoorbeeld welke tools mogen, wat er niet in mag en wie je kunt vragen.
  3. Overzicht: een lijst van wie welke training deed en wanneer, en wanneer de afspraken zijn herzien.

De AP adviseert om interne documentatie bij te houden. De wet schrijft geen certificaat voor. Een training met toets en overzicht helpt je wel om te laten zien welke maatregel je nam.

Meer lezen per onderwerp

Begin je met de basis? Lees ChatGPT en AI voor beginners en Prompten leren. Voor medewerkers in het onderwijs en de zorg zijn er aparte pagina's: AI in het onderwijs en AI in de zorg.

Hoe WritGo hierbij helpt

Wil je dit niet zelf bedenken, dan is er de online training AI-geletterdheid voor medewerkers. Per medewerker volg je in ongeveer 70 minuten vijf modules, met oefenvragen. De training is een hulpmiddel bij je maatregelen. Ze vervangt niet jouw eigen afspraken en keuzes.

Bronnen

  • Verordening (EU) 2024/1689 (AI-verordening), artikel 3 punt 56 en het oude artikel 4: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1689/oj/nld
  • Verordening (EU) 2026/1744 (Digitale omnibus inzake AI), vervangt artikel 4 van de AI-verordening: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2026/1744/oj/nld
  • Autoriteit Persoonsgegevens, Verder bouwen aan AI-geletterdheid (oktober 2025): https://www.autoriteitpersoonsgegevens.nl/system/files?file=2025-10%2FVerder+bouwen+aan+AI-geletterdheid.pdf

Veelgestelde vragen

Wat is AI-geletterdheid?

AI-geletterdheid is het geheel van vaardigheden, kennis en begrip waarmee je AI-systemen bewust kunt gebruiken. Je weet ook wat de kansen en risico's zijn en welke schade AI kan veroorzaken. Zo omschrijft de AI-verordening het.

Is een certificaat voor AI-geletterdheid verplicht?

Nee. De wet schrijft geen certificaat voor en vraagt ook geen bepaald niveau van AI-geletterdheid. Je organisatie moet wel maatregelen nemen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid te ondersteunen. Een training met toets en overzicht kan zo'n maatregel zijn.

Voor wie geldt de verplichting?

De tekst richt zich op aanbieders en gebruiksverantwoordelijken van AI-systemen. Dat zijn organisaties die AI-systemen ontwikkelen of onder eigen verantwoordelijkheid gebruiken. De maatregelen gaan over hun personeel en over andere personen die namens hen AI-systemen gebruiken.

Wat is er veranderd door de digitale omnibus?

Artikel 4 is vervangen. De oude tekst sprak van het zorgen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid. De nieuwe tekst vraagt om maatregelen die de ontwikkeling ondersteunen, en zegt dat er geen bepaald niveau gewaarborgd hoeft te worden.

Hoe laat ik zien dat mijn organisatie iets heeft gedaan?

De Autoriteit Persoonsgegevens adviseert om interne documentatie bij te houden over de aanpak en de voortgang. Denk aan een lijst met AI-tools, afspraken, gevolgde trainingen en evaluaties. Dat is advies, geen wettelijke verplichting.

Aan de slag met je team

Een korte online training met eindtoets en certificaat, en een overzicht voor de werkgever.

Lees ook: AI-cursus voor medewerkers, De AI-verordening in gewone taal, ChatGPT en AI voor beginners, Prompten leren, AI in het onderwijs, AI in de zorg.